ЗӨВ БИЧИХЭД СУРГАХ ЗӨВЛӨМЖ

2015 оны 10 сарын 19

ЗӨВ БИЧИХЭД СУРГАХ ЗӨВЛӨМЖ

Зөв бичих :

Монгол хэлэнд 100000 гаруй үг байдаг гэж эрдэмтэд тооцоолсон байдаг. Түүн дээр 400 гаруй дагавар, нөхцөл залгаж бид хоорондоо ярилцдаг билээ. Дээр дурдсан 100000 үгэн дээр 400 гаруй дагавар нөхцөл залгахад үндсэн 4 дүрмийг ашиглана. Үүнд үгийн төгсгөл, залгаврын эхлэлийг мэдэхэд хангалттай ба энэхүү нийлэмж үүсэхэд зөв бичгийн дүрмийг ашиглан бичдэг.

Үгийн төгсгөл -3 янз

Залгаврын эхлэл - 3 янз

Зөв бичих баримжаа буюу дүрэм - 4

1.Гийгүүлэгч –эгшигт 7

-заримдаг 9

1. - Гийгүүлэгч- 7, 7/э   -н, - на

-9, 9/э    -ж, -жээ

1.Үгийн үндсэнд гийгүүлэгчээр эхэлсэн залгавар залгасан бол балархай эгшиг бичих,  эсэх талаар дүрэм  

2.Эгшиг –   э

  • ээ
  • эй

2. - Урт эгшиг - ээ

2.Үгийн үндсэнд урт эгшгээр эхэлсэн залгавар залгасан бол гээх эсэх талаар дүрэм

3. Ь

3. – я, - ё, - е

3.Үг ь-ээр төгссөн бол и болох эсэх

4.Гийгүүлэгчээр төгссөн үйл үг+я,-ё,-е=ъ,ь  тусгаарлах

 

1. Балархай эгшгийн дүрэм:- Энэ дүрмээр бичигдэнэ гэдгийг таних арга

Гийгүүлэгч + Гийгүүлэгч = балархай эгшиг бичих эсэх 

  •  

Балархай эгшиг бичихгүй

  •  

Гажилт, тохиолдол

  •  

Балархай эгшиг бичих

  •  

Гажилт, тохиолдол

  •  
  1.  
  1.  
  •  
  1.  
  •  
  1.  
  •  

 

 

  1.  

 

 

 

 

  1.  
  •  
  •  
  •  
  1.  

 

 

 

 

  1.  
  •  

 

 

  1.  

 

 

 

 

  1.  
  •  

 

 

  •  

79 гэсэн нийлэмж ямагт эгшиггүй бичигдэх ба бусад бүх /77,99,97,9эх/ тохиолдолд эгшигтэй бичигдэнэ.

Зөрчих тохиолдол:1. 7+х= энэ нь үйл үгийг нэр үгээс ялгахын тулд заавал эгшигтэй

  1. сх+тч=Э-гүй бичигдэнэ. Гэвч 2011 оны 10 сарын 05-ны өдрийн Төрийн хэлний зөвлөлөөс гаргасан  “Крилл бичгийн бичлэгийн стандарт тогтоох тухай”  01 тоот тогтоолд : - эмхэтгэл, эмхэтгэх, цомхотгол, цомхотгох гэж бичнэ гэж заасан байна.
  1. Гээх, гээхгүйн дүрэм: Энэ дүрмээр бичигдэнэ гэдгийг таних арга

Үгийн үндэс + урт эгшиг  = балархай эгшиг гээх  эсэх

              Заавал 2-оос дээш үетэй үг байна өөрөөр хэлбэл балархай эгшигтэй байна гэсэн үг. 

  •  

Балархай эгшиг

  •  

Гажилт, тохиолдол

  •  

Балархай эгшиг

  •  

Гажилт, тохиолдол

Жишээ

  1.  
  •  
  •  
  •  
  •  

 

 

  •  
  •  
  •  

 

 

  1.  
  •  
  •  
  •  
  •  

Үгийн дунд орсон 1 гийгүүлэгч нь 1.хэлний үзүүрийн “Н”, 2.хоолойн “Г”  байвал балархай эгшиг 2 үүрэгтэй болж байгаа тул гээхгүй

  1. .хоног+ийн=хоногийн
  2.  

 

  •  
  •  
  •  

 

 

  1.  

Үгийн дунд орсон ж,ч,ш-ийн дараах “и” –г гээнэ

  •  

Үгийн дунд орсон ж,ч,ш-ээс бусад гийгүүлэгчийн дараа орсон и зөөлрүүлэх үүрэгтэй тул гээхгүй

  •  
  •  
  • эг+ээ=г/гүй
  •  

 

 

  1.  

Үгийн адагт орсон балархай эгшиг гээнэ.

  •  

 

 

  •  
  •  

 

  •  

 

 

 

  1.  

 

 

 

 

Оноосон нэрийн балархай эгшиг гээхгүй

  •  

Үгийн адагт орсон Оноосон нэрийн балархай эгшиг гээгдэнэ.  

Хорго+ын=Хоргын чулуу

  •  
  1. Үгийн дунд орсон 1 гийгүүлэгч 1 үүрэгтэй тул гээгдэнэ.

Таних арга: эгэг, гэгэг – нийлэмж

 /Гэхдээ тэр гийгүүлэгч нь хэлний үзүүрийн “Н”, хоолойн “Г” биш тохиолдолд энэ дүрэм биелэгдэнэ.Учир нь ялгах үүрэг нэмэгдэх тул 2 ба түүнээс дэш үүрэгтэй балархай эгшиг хэзээ ч гээгдэхгүй/

  1. Үгийн дунд орсон - э79эг, гэ79эг-ийм нийлэмжид орсон балархай эгшиг ямагт гээгдэнэ.  / Гэхдээ э79э, гэ79э -нийлэмжийн ард үйл үгийг ялгах үүрэгтэй “Х” орсон бол энэхүү балархай эгшгийг хэзээ ч гээхгүй гэдгийг санахад илүүдэхгүй. э79эХ, гэ79эХ ийм нийлэмж болно гэсэн үг.   Ж/нь: явагдахыг/
  2. Үгийн дунд орсон  ж,ч,ш-ийн  дараа орсон и гээгдэнэ. Ж,Ч,Ш-ээс бусад гийгүүлэгчийн дараа орсон и зөөлрүүлэх үүрэгтэй тул гээгдэхгүй.
  3. Үгийн адагт орсон балархай эгшиг гээгдэнэ.
  4. Үгийн дунд орсон гэ77эг,э77эг,ээ97эг,э97эг, гэ99эг,э99эг нийлэмжид орсон балархай эгшиг гээгдэхгүй.
  5. Оноосон нэрийн балархай эгшгийг гээхгүй. Үгийн адагт орсон Оноосон нэрийн балархай эгшиг гээгдэнэ.
  1. ба түүнээс дээш үүрэгтэй балархай эгшиг, үгийн дунд орсон ялгах, зөөлрүүлэх үүрэгтэй балархай эгшиг  хэзээ ч гээхгүй.

 

3. Ь-и болох эсэх:- Энэ дүрмээр бичигдэнэ гэдгийг таних арга

Үгийн үндэс Ь –ээр төгсвөл Ь-И болох эсэх

  •  

Ь- И болохгүй хэвээрээ

  •  

Гажилт, зөрчих тохиолдол

  •  

Ь- И болно

  •  

Гажилт, зөрчих тохиолдол

  •  
  1.  
  1.  
  •  
  1.  
  •  
  1.  
  •  
  •  

Горьгүй, тотьгүй

  1.  

 

 

 

 

  1.  
  •  
  1.  

 

 

 

 

  1.  
  •  

 

 

  1.  

 

 

 

 

  1.  
  •  

 

 

  1.  

 

 

 

 

  •  
  •  

 

 

  •  
  1. 7Ь+9=Ь
  2. Ь+гүй= Ь /гүй-үгүй 2 үг нийлэх явцад эгшиг гээгдсэн/
  3. ГийгүүлэгчЬ+7=И
  4. Гийгүүлэгчь+Х=И
  5. Зөөлөрсөн заримдаг гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд гүй-ээс бусад ямар ч залгавар залгахад Ь-И болно.
  6. Ь+ЭЭ=И/Э

 4. Ъ,Ь тусгаарлах дүрэм: Энэ дүрмээр бичигдэнэ гэдгийг таних арга

Үйл үгийн үндэс + Я,-Ё,-Е =Ъ,Ь тусгаарлах эсэх

  •  

Ъ тусгаарлах

  •  
  • -ээр тусгаар лах
  •  

Шууд залган бичих

  •  

Гажилт, зөрчих тохиол дол

  •  
  1.  

Гийгүүлэгч ЭР+Я,-Ё = ЪЯ,-ЪЁ

  •  
  • +ё=олъё

Гийгүү лэгч ЭМ+Е= ЬЕ

  • +е=үзье

Э+Я,-Ё,-Е =шууд

гаргая, торгоё, эргэе

  •  

Горьгүй, тотьгүй

  1.  

 

 

 

 

  • +Я,-Ё,-Е =шууд

тушаая, тооё,хүлээе

  1.  

 

 

 

 

  • +Я,-Ё,-Е =шууд
  •  

 

 

  1.  

 

 

 

 

Туслах Э+Я,-Ё,-=шууд

Хаяя, оёё,

 

 

  1.  

 

 

 

 

Ь+ Я,-Ё-=шууд

Больё, барья,

 

 

  •  
  1. Гийгүүлэгчээр төгссөн эр, үйл үгэнд –я, -ё-г залгахдаа ъ-ээр, гийгүүлэгчээр төгссөн эм, үйл үгэнд –е-г залгахдаа ь-ээр тусгаарлан бичнэ.
  2. Ямар ч эгшгээр төгссөн үгэнд –я,-ё,-е-г шууд залган бичнэ.
  3. Ь-ээр төгссөн эр, үйл үгэнд - Я,-Ё,-г залган бичнэ.

Бага ангийн суралцагчдын нэг онцлог нь аливаа юмны эсрэг шинж чанаруудыг хялбархан ойлгодог учраас зөв бичих дүрмийн хийсвэр ойлголтыг энэ чадварт түшиглэн заах нь багш нарт тодорхой хэмжээний тус болно гэж бодож байна. Жишээлбэл: “-Л” дагавар       

  •  
  •  

 

Зөрчих тохиолдол

 

  1.  

Эгшиг+Л=шууд

мөнгөл, хариул

 

 

  1.  
  1.  
  •  

С-ээр төгссөн  цөөн үг + Л = СЛЭ

Үндэс+л=үндэслэ, хавтасла, хувцасла

  1.  
  1.  
  •  

 

 

  •  

1.Эгшигт гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд “-л” дагаврыг залгахад эгшгээ өмнөө, заримдаг гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд залгахад “-л” дагаврын ард нь балархай эгшиг бичнэ. /С-ээр төгссөн зарим үгэнд ард нь эгшиг бичигдэнэ./

Эгшгээр төгссөн үгэнд “-л” дагаврыг шууд залган бичнэ

2011 оны 10 дугаар сарын 05-ны өдрийн Төрийн хэлний зөвлөлөөс гаргасан  “Кирил бичгийн бичлэгийн стандарт тогтоох тухай”  01 тоот тогтоолын хавсралтад тусгагдсан журамлагдсан үгсийн жагсаалтыг судлах шаардлагатай.

ЗХЖШ-ЫН ЗАХИРГАА, УДИРДЛАГЫН ХЭЛТЭС

 

 


Сүүлд нэмэгдсэн
Видео
Дэлхийн цаг
Монгол
Афганистан
Өмнөд Судан
Статистикс

Мэдээлэлүүд: 854

Веб холбоос: 10

Нийт зураг: 221

Холбоотой байгууллагууд




Бүх эрх хуулиар баталгаажсан. Зэвсэгт хүчний Жанжин штаб. © 2017